metrum en ritme

Wat is metrum?
Metrum is de regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen in een gedicht.

Is metrum hetzelfde als ritme?
Nee, maar het heeft er wel mee te maken. Ritme is meer dan alleen maar metrum.

Wat is ritme dan?
Ritme is de min of meer regelmatige afwisseling van klanken. Het gaat dan niet alleen om klemtonen, maar ook om de nadruk die een bepaald woord of een bepaalde lettergreep krijgt: hoe luid je het zegt en hoe lang je de klank aanhoudt. Rijm is ook ritme: regelmatig terugkerende klank.

Hebben alle gedichten ritme?
Allemaal.

Hebben alle gedichten metrum?
Nee, voor het aanbrengen van een metrum moet de dichter speciaal moeite doen.

Hebben sonnetten metrum?
Als het goed is wel.

Heb je verschillende soorten metrum?
Ja. Voor het gemak onderscheid ik ze hier in twee soorten: tweedelig en driedelig.

Wat voor metrum heeft een sonnet?
Een sonnet heeft een tweedelig metrum. We noemen dat ook wel: een jambisch metrum.

Wat is een jambe?
Een jambe is de combinatie van een beklemtoonde en een onbeklemtoonde lettergreep: zwak-sterk, ke-DENG. De jambe is de versvoet van het sonnet.

Wat is een versvoet?
Een versvoet is de ritmische eenheid in een metrisch gedicht. Als je het zou opschrijven als muziek, dan is een versvoet dat wat er tussen twee maatstrepen staat.

Staan er in iedere regel evenveel versvoeten?
Meestal wel. Gewoonlijk bevat iedere regel van een sonnet vijf beklemtoonde lettergrepen, om en om afgewisseld met onbeklemtoonde. Een regel mag beginnen en/of eindigen met een beklemtoonde of een onbeklemtoonde lettergreep, maar er staan steeds evenveel beklemtoonde lettergrepen in. In een vijfvoetige regel krijg je dus:

(ke)-DENG ke-DENG ke-DENG ke-DENG ke-DENG (ke)

Dit heet jambische pentameter; ik noem hem meestal jambische vijfvoeter.

Een andere manier om het metrum weer te geven is met boogjes, of v-tjes, en streepjes. Een v-tje is dan een onbeklemtoonde lettergreep en een streepje een beklemtoonde. De bovenstaande regel, met vijf keer DENG, ziet er dan zo uit:

(v)_v_v_v_v_(v)

Een jambische vijfvoeter heeft dus vijf beklemtoonde lettergrepen en vier, vijf of zes onbeklemtoonde. Dat wil zeggen dat de hele regel in totaal negen, tien of elf lettergepen telt.

    Reacties zeer welkom.
    Overnemen met toestemming en bronvermelding.

    Advertenties

7 Reacties op “metrum en ritme

  1. Hoi Betje, dit is een heel duidelijk stuk 🙂
    Je zegt: (v)_v_v_v_v_(v)
    Dit vind ik verwarrend. Toen je dat aan mij leerde, las ik dat v de beklemtoonde lettergreep is, omdat die hoger op de regel staat dan de _
    Verder vind ik het duidelijk.

    Oh, een vraagje. Kan het aantal lettergrepen per regel verschillen? Bijv. regel 1 10 lettergrepen, regel 2 11, regel 3 9, regel 4 weer 10.

    • Hoi Waus,
      Ik vrees dat mijn eerdere uitleg verwarrend was en dat je het nu goed begrepen hebt: v is kort, of onbeklemtoond, en _ is lang, of beklemtoond. Het voelt voor mij ook niet logisch, maar het heeft een geschiedenis.

      Ik heb, net als ongetwijfeld een heleboel andere mensen, op school geleerd om klemtonen in dichtregels aan te geven door een streepje te zetten boven een beklemtoonde lettergreep en een boogje boven een onbeklemtoonde. Met de computer is dat lastig en dan zie je die code verschijnen waarbij streepjes en v-tjes het overnemen van de streepjes en boogjes. Maar erg duidelijk is dat niet.

      Duidelijker is: de beklemtoonde lettergrepen in hoofdletters schrijven en de onbeklemtoonde in kleine letters.

    • Waus, je vraag over het aantal lettergrepen per regel: in principe kun je in iedere regel dus 9, 10 of 11 lettergrepen krijgen, dat kan per regel verschillen. Of het ook mooi wordt, is weer wat anders. De beste manier om dat te testen vind ik: hardop lezen.

      Deze vraag had ik eerder over het hoofd gezien, waarvoor excuus. Hoop dat deze uitleg helpt.

  2. dag tantebetje, je site maar weer eens bezocht. Voor de sonettenwedstrijd wil ik ook iets opsturen dus ik kom bij jou op les 🙂 Nergens duidelijker uitleg! Ik studeer maar door…

  3. Haha odicht, ja, zo’n toetsenbord is een glibberig ding, je kunt zomaar in een slip raken :).

    Ondertussen welkom hier, kijk lekker rond en doe er je voordeel mee, ik hoop dat je vindt wat je zoekt. Blij dat je de uitleg duidelijk vindt. En leuk dat je meedoet aan de wedstrijd, ik ben benieuwd!

  4. Pingback: 2010 in review « Betjes sonnettenblog

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s