Nogmaals: de Joden en de pest

Er waren eens drie artsen.  Ieder van de drie vond een manier om een gevaarlijke besmettelijke ziekte te stoppen.  Wat bracht het ze op?  Wat bracht het de maatschappij op?

De eerste arts heette Balavignus. Hij woonde en werkte in Straatsburg toen daar in 1348 een pestepidemie uitbrak. Aan deze epidemie, die de geschiedenis ingegaan is als de ‘Zwarte Dood’, stierf ongeveer een kwart van de bevolking. De Joodse arts Balavignus vond een manier om de epidemie een halt toe te roepen.

Hij riep de bewoners van de Joodse wijk op om de hele wijk grondig schoon te maken. Al het afval moest verbrand worden. Dat hielp: de Joden van Straatsburg hadden maar heel weinig last van de pest.

Het viel de niet-Joden in Straatsburg op. Je zou denken: het stadsbestuur kwam met hem praten. Ze vroegen naar de methode. Ze probeerden hetzelfde in andere wijken en ja hoor: daar werkte het ook. Straatsburg bleef  grotendeels gespaard voor de Zwarte Dood. Balavignus kreeg een standbeeld. Overal in Europa vind je nu Balavignusstraten, -pleinen en -ziekenhuizen.

Nee, zo ging het niet. Balavignus werd beschuldigd van het veroorzaken van de pest. Hij zou de openbare waterbronnen vergiftigd hebben. Weliswaar wordt de pest niet overgebracht via water, maar dat wist men toen nog niet. De pest wordt overgebracht door vlooien van de zwarte rat. Als je in een wijk al het afval opruimt en verbrandt, zul je weinig ratten hebben en dus ook weinig pest.

Balavignus kwam op de pijnbank terecht, waar hij onder marteling bekende. Daarmee was het bewijs geleverd: het waren de Joden die de pest veroorzaakten.

Balavignus werd ter dood gebracht, maar dat was niet alles. Overal in Europa braken pogroms uit. Hele Joodse gemeenschappen zijn verjaagd of uitgeroeid. En dat ging daarna nog eeuwen door, telkens als de gevreesde ziekte uitbrak.

Balavignus had gelijk.  Maar zijn gelijk hielp hem niet. En ook de andere Joden niet.

De tweede arts heette Semmelweis. Rond 1850 werkte hij in een ziekenhuis waar – zoals in de meeste ziekenhuizen in die tijd – veel vrouwen stierven aan kraamvrouwenkoorts. Semmelweis ontdekte dat de ziekte ongewild werd overgebracht door artsen. Nadat hij de artsen verplicht had om hun handen te wassen met bleekwater, daalde het aantal sterftegevallen tot minder dan 1%.

Semmelweis heeft tijdens zijn leven weinig erkenning gekregen. Dit veranderde toen rond 1890 Louis Pasteur de bacterie ontdekte.  Hij kreeg alsnog de eer die hem toekwam. Je kunt makkelijk straten of ziekenhuizen vinden die naar hem genoemd zijn.

De derde arts heette John Snow. Hij leefde in dezelfde tijd als Semmelweis. Hij ontdekte dat cholera verspreid wordt via besmet drinkwater, in plaats van via de lucht, zoals eerder gedacht werd. Snow had geen probleem om zijn stadgenoten te overtuigen. Er bestaan monumenten voor John Snow en er zijn ook delen van universiteiten naar hem genoemd.

Er is een vraag waar ik mee rondloop. Snow kreeg meteen erkenning, Semmelweis na zijn dood. Maar Balavignus helemaal nooit. Waarom niet? Zijn ontdekking was net zo goed als die van Semmelweis of Snow. Miljoenen mensenlevens hadden gespaard kunnen worden door zijn aanwijzingen op te volgen. Waarom gebeurde dat niet?

Gelijk hebben is heel wat anders dan gelijk krijgen, dat is een ervaringsfeit. Maar begrijpen doe ik het niet.

5 Reacties op “Nogmaals: de Joden en de pest

  1. Goed geschreven stuk. Helaas speelt wat je beschrijft, een vorm van antisemitisme, nog steeds. Ik vraag mij af of superioriteitsgevoelens en angst de gevaarlijke ignorantie veroorzaken die je beschrijft. De rede wordt dan niet gebruikt, niet gehoord.

    • Dank je voor je compliment, Odile. Ik ben zelf niet helemaal tevreden over de tekst. De eerste helft moet strakker kunnen. Maar in elk geval schijnt de boodschap over te komen. Wat mij betreft ging het niet speciaal om het antisemitisme. Ik vraag me af waarom we mensen beoordelen op wie ze zijn en niet op wat ze doen. Blijkbaar gaan we liever massaal dood aan de pest dan te moeten toegeven dat een Jood, een buitenstaander, een goed idee heeft. Iets met superioriteit, inderdaad.

  2. Ook ik begrijp het niet.

  3. Pingback: Problemen oplossen 2: stress | BetjePraktisch

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s