Categorie archief: sonnetten schrijven

Hoe klinkt een sonnet?

(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)

(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)

(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)

(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke)
(ke)DENG keDENG keDENG keDENG keDENG (ke) Lees verder

Het geheim van rijm

Wat is rijm?

Rijm is herhaling van klanken.

Regelmatige herhaling is ritme.

Rijm is dus een vorm van ritme.

Rijm stelt gerust. Als je rijm hebt opgebouwd, kun je het doorbreken. Waarom zou je dat doen?

Laten we eens kijken naar een bekend kinderrijmpje:

olleke

bolleke

rubi

solleke

olleke

bolleke

knol!

Voor wie het niet kent: de deelnemers bouwen een toren van hun vuisten. Bij ieder nieuw ‘woord’ komt er een nieuwe vuist bovenop de toren. Degene die aan de beurt is om ‘knol’ te zeggen, laat met een klap de toren instorten.  Peuters vinden dit een spannend spelletje.

Wat valt op in dt rijmpje? Het woord ‘rubi’. Het rijmt niet met de rest en het heeft ook een ander metrum: niet sterk-zwak-zwak  (ol-le-ke) maar sterk-zwak (ru-bi). De klanken zijn heel anders dan in de rest van het versje. Wat zou er gebeuren als we ‘rubi’ vervangen door een woord dat netjes rijmt met de rest? Laten we eens kijken.

olleke

bolleke

dolleke

solleke

olleke

bolleke

knol!

Het rijmpje is nu minder spannend geworden. Dat woordje ‘rubi’ laat het kind vermoeden dat er iets aan de hand is met de regelmaat. Maar voorlopig gaat het bouwen van de toren nog door. Het rijmpje wordt nog een keer herhaald: olleke, bolleke … en dan, op de plaats waar de vorige keer ‘rubi’ kwam, daar komt nu: ‘knol!’ en dan stort de toren in.

Rijm kun je dus gebruiken om spanning op te bouwen.

Natalie Goldbergs 7 regels voor schrijftraining

7 regels voor schrijftraining

In haar boek Wild Mind vat schrijftrainer Natalie Goldberg haar methode samen in zeven regels. Ik neem ze over in het Engels en geef er mijn vertaling bij; ongetwijfeld zijn er lezers die het anders zouden vertalen.
1. Keep your hand moving. Houd je hand in beweging.
2. Lose control. Laat je gaan.
3. Be specific. Wees specifiek.
4. Don’t think. Denk niet.
5. Don’t worry about punctuation, spelling, grammar. Maak je niet druk over leestekens, spelling, grammatica.
6. You are free to write the worst junk in America. Je mag de grootste rotzooi schrijven.
7. Go for the jugular. Huh? Ga voor de halsader? Vlieg naar je keel?

Gelukkig licht Goldberg haar zevende gebod verder toe: If something scary comes up, go for it. That’s where the energy is. Als er iets engs opkomt, ga er dan op af. Dat is waar de energie is.

In de afgelopen maanden heb ik nagedacht over wat voor mij belangrijk is in poëzie. Gaat het me om taalspel? Om originaliteit? Om traditie? Om techniek? Om schoonheid?

Al die aspecten zijn belangrijk voor mij. Maar belangrijker is nog, dat de tekst authentiek is. Authentiek is iets anders dan autobiografisch. Het betekent dat de gevoelens die in de tekst terechtkomen, echt zijn. Geen mooischrijverij wil ik. Rauwe werkelijkheid in een strak pak.

Zulke authenticiteit is te bereiken door het doen van de schrijfoefeningen van Natalie Goldberg. Nee, versvormen leer je niet van haar. Maar je komt terecht in je echte gevoel. Dat is waar ik wil zijn. Ook als het pijn doet. Wat het vaak doet.

Freedom’s just another word

Het is wonderlijk: hoe weinig ik ook aan dit blog doe, de kijkers blijven komen. Dank jullie wel daarvoor, onbekende bezoekers. Het geeft me het gevoel dat ik, op mijn eigen pie Lees verder

batelérijm

Wat is dat nou weer, batelérijm? Ik ga het proberen uit te leggen. Om te illustreren gebruik ik weer mijn legendarische 😉 sinterklaasrijm. Lees verder

rijmschema’s: quiz

Quiz

A.

Sint liep te denken
Wat moest hij jou schenken
Een boek of een bon
Of een flesje lotion?

B.

Sint liep te denken,
Een boek of een bon
Of een flesje lotion,
Wat moest hij jou schenken?

C.

Sint liep te denken
Een boek of een bon
Wat moest hij jou schenken
Een flesje lotion?

___

A. Dit is:
1. gepaard rijm
2. gekruist rijm
3. omarmend rijm

B. Dit is:
1. gepaard rijm
2. gekruist rijm
3. omarmend rijm

C. Dit is:
1. gepaard rijm
2. gekruist rijm
3. omarmend rijm

A. Dit is:
1. abab
2. aabb
3. abba

B. Dit is:
1. abab
2. aabb
3. abba

C. Dit is:
1. abab
2. aabb
3. abba

sonnetten schrijven: rijmschema’s

Over soorten sonnetten en hun rijmschema’s.

Wat is het rijmschema van een sonnet?

Dat kun je zo niet zeggen, het hangt ervan af wat voor soort sonnet je bedoelt.

Welke soorten sonnetten zijn er?

Traditioneel onderscheiden we Engelse en Italiaanse sonnetten. Engelse sonnetten zijn sonnetten zoals Shakespeare ze schreef, Italiaanse sonnetten zijn sonnetten zoals Petrarca ze schreef.

Wat is het rijmschema van een Engels sonnet?

Een Engels sonnet bestaat uit drie groepjes van vier regels en één groepje van twee regels. De groepjes van vier regels (kwatrijnen) hebben gekruist rijm. Het groepje van twee regels (distichon) heeft gepaard rijm.

Wat is het rijmschema van een Italiaans sonnet?
Een traditioneel Italiaans sonnet heeft twee groepjes van vier regels, kwatrijnen dus. Die kwatrijnen hebben, in de klassieke opzet, omarmend rijm. Daarna komen twee groepjes van ieder drie regels, de terzetten of terzinen. Daar zijn verschillende variaties mogelijk van gekruist, omarmend of gepaard rijm.

Wat is gepaard rijm?

Gepaard rijm is het eenvoudigste rijmschema. Het einde van de eerste regel rijmt op het einde van de tweede regel. De derde regel heeft weer een nieuwe rijmuitgang. Daar rijmt dan vervolgens de vierde regel weer op, enzovoort. In de voorbeelden zijn de rijmuitgangen vetgedrukt.

Je vindt gepaard rijm in de meeste Sinterklaasgedichten:

    Sint liep te denken
    Wat hij jou moest schenken
    Een boek of een bon
    Of een flesje lotion
    Of bloemen of fruit
    Hij kwam er niet uit
    Het maakte hem moe
    Om niet te weten wat of hoe
    enz.

Vind je gepaard rijm ook in sonnetten?

Ja. Bij Engelse sonnetten (Shakespearesonnetten) vormen de laatste twee regels een rijmend paar. Bij klassieke Italiaanse sonnetten (Petrarcasonnetten) rijmen de regels 2/3 op elkaar en de regels 6/7 ook. In de laatste zes regels (het sextet) kun je ook nog gepaard rijm tegenkomen.

Wat is gekruist rijm?

Bij gekruist rijm rijmt de eerste regel op de derde en de tweede op de vierde. Voorbeeld:

    Sint liep te denken
    Een boek of een bon
    Wat moest hij jou schenken
    Een flesje lotion?

    Hij kwam er niet uit
    En het maakte hem moe
    Bloemen of fruit?
    Hij wist niet wat of hoe
    enz.

Vind je gekruist rijm in sonnetten?

Ja, bij Engelse sonnetten hebben de drie kwatrijnen gekruist rijm. Bij wat minder klassieke Italiaanse sonnetten zie je ook wel gekruist rijm in het octaaf (de eerste acht regels). Verder vind je regelmatig gekruist rijm in de laatste zes regels (het sextet).

Wat is omarmend rijm?

Bij omarmend rijm zie je eerst de eerste rijmuitgang, laten we hem a noemen. Daarna komt een rijmpaar met de tweede rijmuitgang, laten we hem b noemen. Tenslotte komt de eerste rijmuitgang, a, nog een keer. Het lijkt nu alsof de a-rijmuitgangen het b-paar omarmen. We kunnen dit rijmschema ook weergeven als abba. Voorbeeld:

    Sint liep te denken,
    Een boek of een bon
    Of een flesje lotion,
    Wat zou hij jou schenken?

    Misschien bloemen of fruit?
    Het maakte hem moe
    Om niet te weten wat of hoe
    Hij kwam er niet uit.

Vind je omarmend rijm in sonnetten?

Ja, in de eerste twee groepjes van vier regels (kwatrijnen) van klassieke Italiaanse sonnetten.

Wat is een rijmuitgang?

Een rijmuitgang is de laatste beklemtoonde klinker van het laatste woord van de regel, met alles wat daarna komt. In ons voorbeeld: -enken, -on. Het gaat om de klank die je hoort, niet om de letters die je ziet.

Hoe vind je het rijmschema van een gedicht?

De eerste rijmuitgang die je tegenkomt, noem je a. De tweede noem je b, de derde c, de vierde d, enzovoort. In ons voorbeeld is dus:

    a: -enken
    b: -on
    c: -uit
    d: -oe

Nu schrijven we die letter in plaats van de regel met die rijmuitgang. Een regel die rijmt op -enken noemen we dus a, een regel die rijmt op -on noemen we b, enzovoort. Dan kunnen we de regels van het eerste voorbeeld zo onder elkaar zetten:

    a
    a
    b
    b
    enz.

Dat neemt nogal veel ruimte in en daarom schrijven we: aabb. Hetzelfde kunnen we doen met de voorbeelden van gekruist en gepaard rijm. Dan krijgen we abab en abba.

Wat is het rijmschema van een sonnet?

Engels sonnet:abab cdcd efef gg
Italiaans sonnet, meest klassieke vorm: abba baab cdc dcd
Snelsonnet: abab cc of abba cc

Ik hoop dat het hiermee een beetje duidelijker is. Vragen en opmerkingen zijn welkom. Overnemen voor eigen gebruik toegestaan; voor herpublicatie in overleg. Op deze tekst rust copyright.