Tagarchief: poëzie

sonnet 84 Dag Sinterklaasje!

Sonnet over de dag na Sinterklaas.
Lees verder

rijmschema’s: quiz

Quiz

A.

Sint liep te denken
Wat moest hij jou schenken
Een boek of een bon
Of een flesje lotion?

B.

Sint liep te denken,
Een boek of een bon
Of een flesje lotion,
Wat moest hij jou schenken?

C.

Sint liep te denken
Een boek of een bon
Wat moest hij jou schenken
Een flesje lotion?

___

A. Dit is:
1. gepaard rijm
2. gekruist rijm
3. omarmend rijm

B. Dit is:
1. gepaard rijm
2. gekruist rijm
3. omarmend rijm

C. Dit is:
1. gepaard rijm
2. gekruist rijm
3. omarmend rijm

A. Dit is:
1. abab
2. aabb
3. abba

B. Dit is:
1. abab
2. aabb
3. abba

C. Dit is:
1. abab
2. aabb
3. abba

sonnetten schrijven: rijmschema’s

Over soorten sonnetten en hun rijmschema’s.

Wat is het rijmschema van een sonnet?

Dat kun je zo niet zeggen, het hangt ervan af wat voor soort sonnet je bedoelt.

Welke soorten sonnetten zijn er?

Traditioneel onderscheiden we Engelse en Italiaanse sonnetten. Engelse sonnetten zijn sonnetten zoals Shakespeare ze schreef, Italiaanse sonnetten zijn sonnetten zoals Petrarca ze schreef.

Wat is het rijmschema van een Engels sonnet?

Een Engels sonnet bestaat uit drie groepjes van vier regels en één groepje van twee regels. De groepjes van vier regels (kwatrijnen) hebben gekruist rijm. Het groepje van twee regels (distichon) heeft gepaard rijm.

Wat is het rijmschema van een Italiaans sonnet?
Een traditioneel Italiaans sonnet heeft twee groepjes van vier regels, kwatrijnen dus. Die kwatrijnen hebben, in de klassieke opzet, omarmend rijm. Daarna komen twee groepjes van ieder drie regels, de terzetten of terzinen. Daar zijn verschillende variaties mogelijk van gekruist, omarmend of gepaard rijm.

Wat is gepaard rijm?

Gepaard rijm is het eenvoudigste rijmschema. Het einde van de eerste regel rijmt op het einde van de tweede regel. De derde regel heeft weer een nieuwe rijmuitgang. Daar rijmt dan vervolgens de vierde regel weer op, enzovoort. In de voorbeelden zijn de rijmuitgangen vetgedrukt.

Je vindt gepaard rijm in de meeste Sinterklaasgedichten:

    Sint liep te denken
    Wat hij jou moest schenken
    Een boek of een bon
    Of een flesje lotion
    Of bloemen of fruit
    Hij kwam er niet uit
    Het maakte hem moe
    Om niet te weten wat of hoe
    enz.

Vind je gepaard rijm ook in sonnetten?

Ja. Bij Engelse sonnetten (Shakespearesonnetten) vormen de laatste twee regels een rijmend paar. Bij klassieke Italiaanse sonnetten (Petrarcasonnetten) rijmen de regels 2/3 op elkaar en de regels 6/7 ook. In de laatste zes regels (het sextet) kun je ook nog gepaard rijm tegenkomen.

Wat is gekruist rijm?

Bij gekruist rijm rijmt de eerste regel op de derde en de tweede op de vierde. Voorbeeld:

    Sint liep te denken
    Een boek of een bon
    Wat moest hij jou schenken
    Een flesje lotion?

    Hij kwam er niet uit
    En het maakte hem moe
    Bloemen of fruit?
    Hij wist niet wat of hoe
    enz.

Vind je gekruist rijm in sonnetten?

Ja, bij Engelse sonnetten hebben de drie kwatrijnen gekruist rijm. Bij wat minder klassieke Italiaanse sonnetten zie je ook wel gekruist rijm in het octaaf (de eerste acht regels). Verder vind je regelmatig gekruist rijm in de laatste zes regels (het sextet).

Wat is omarmend rijm?

Bij omarmend rijm zie je eerst de eerste rijmuitgang, laten we hem a noemen. Daarna komt een rijmpaar met de tweede rijmuitgang, laten we hem b noemen. Tenslotte komt de eerste rijmuitgang, a, nog een keer. Het lijkt nu alsof de a-rijmuitgangen het b-paar omarmen. We kunnen dit rijmschema ook weergeven als abba. Voorbeeld:

    Sint liep te denken,
    Een boek of een bon
    Of een flesje lotion,
    Wat zou hij jou schenken?

    Misschien bloemen of fruit?
    Het maakte hem moe
    Om niet te weten wat of hoe
    Hij kwam er niet uit.

Vind je omarmend rijm in sonnetten?

Ja, in de eerste twee groepjes van vier regels (kwatrijnen) van klassieke Italiaanse sonnetten.

Wat is een rijmuitgang?

Een rijmuitgang is de laatste beklemtoonde klinker van het laatste woord van de regel, met alles wat daarna komt. In ons voorbeeld: -enken, -on. Het gaat om de klank die je hoort, niet om de letters die je ziet.

Hoe vind je het rijmschema van een gedicht?

De eerste rijmuitgang die je tegenkomt, noem je a. De tweede noem je b, de derde c, de vierde d, enzovoort. In ons voorbeeld is dus:

    a: -enken
    b: -on
    c: -uit
    d: -oe

Nu schrijven we die letter in plaats van de regel met die rijmuitgang. Een regel die rijmt op -enken noemen we dus a, een regel die rijmt op -on noemen we b, enzovoort. Dan kunnen we de regels van het eerste voorbeeld zo onder elkaar zetten:

    a
    a
    b
    b
    enz.

Dat neemt nogal veel ruimte in en daarom schrijven we: aabb. Hetzelfde kunnen we doen met de voorbeelden van gekruist en gepaard rijm. Dan krijgen we abab en abba.

Wat is het rijmschema van een sonnet?

Engels sonnet:abab cdcd efef gg
Italiaans sonnet, meest klassieke vorm: abba baab cdc dcd
Snelsonnet: abab cc of abba cc

Ik hoop dat het hiermee een beetje duidelijker is. Vragen en opmerkingen zijn welkom. Overnemen voor eigen gebruik toegestaan; voor herpublicatie in overleg. Op deze tekst rust copyright.

sonnetwedstrijd: winnaars

Hier zijn de winnende sonnetten van de aquaZZ sonnetwedstrijd. Lees verder

metrum en ritme

Wat is metrum?
Metrum is de regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen in een gedicht.

Is metrum hetzelfde als ritme?
Nee, maar het heeft er wel mee te maken. Ritme is meer dan alleen maar metrum.

Wat is ritme dan?
Ritme is de min of meer regelmatige afwisseling van klanken. Het gaat dan niet alleen om klemtonen, maar ook om de nadruk die een bepaald woord of een bepaalde lettergreep krijgt: hoe luid je het zegt en hoe lang je de klank aanhoudt. Rijm is ook ritme: regelmatig terugkerende klank.

Hebben alle gedichten ritme?
Allemaal.

Hebben alle gedichten metrum?
Nee, voor het aanbrengen van een metrum moet de dichter speciaal moeite doen.

Hebben sonnetten metrum?
Als het goed is wel.

Heb je verschillende soorten metrum?
Ja. Voor het gemak onderscheid ik ze hier in twee soorten: tweedelig en driedelig.

Wat voor metrum heeft een sonnet?
Een sonnet heeft een tweedelig metrum. We noemen dat ook wel: een jambisch metrum.

Wat is een jambe?
Een jambe is de combinatie van een beklemtoonde en een onbeklemtoonde lettergreep: zwak-sterk, ke-DENG. De jambe is de versvoet van het sonnet.

Wat is een versvoet?
Een versvoet is de ritmische eenheid in een metrisch gedicht. Als je het zou opschrijven als muziek, dan is een versvoet dat wat er tussen twee maatstrepen staat.

Staan er in iedere regel evenveel versvoeten?
Meestal wel. Gewoonlijk bevat iedere regel van een sonnet vijf beklemtoonde lettergrepen, om en om afgewisseld met onbeklemtoonde. Een regel mag beginnen en/of eindigen met een beklemtoonde of een onbeklemtoonde lettergreep, maar er staan steeds evenveel beklemtoonde lettergrepen in. In een vijfvoetige regel krijg je dus:

(ke)-DENG ke-DENG ke-DENG ke-DENG ke-DENG (ke)

Dit heet jambische pentameter; ik noem hem meestal jambische vijfvoeter.

Een andere manier om het metrum weer te geven is met boogjes, of v-tjes, en streepjes. Een v-tje is dan een onbeklemtoonde lettergreep en een streepje een beklemtoonde. De bovenstaande regel, met vijf keer DENG, ziet er dan zo uit:

(v)_v_v_v_v_(v)

Een jambische vijfvoeter heeft dus vijf beklemtoonde lettergrepen en vier, vijf of zes onbeklemtoonde. Dat wil zeggen dat de hele regel in totaal negen, tien of elf lettergepen telt.

    Reacties zeer welkom.
    Overnemen met toestemming en bronvermelding.

Aside

Sonnet over eenzaamheid en illusies. Lees verder

sonnet 1 luxe

luxe

ik wil geen oude aardappels meer eten
die voze knollen gooi ik lekker weg
de nieuwe zijn nog duur, maar da’s dan pech
‘k heb wel eens ernstiger met geld gesmeten.

ik hoef niet zelf naar Malta toe te reizen
die piepers haal ik toch gewoon in huis
ik vier een feestje achter mijn fornuis
wie dit kan doen, mag zich gelukkig prijzen.

zal ik ze koken, bakken of frituren
of lekker poffen in de magnetron?
ik hoor een merel zingen bij de buren

en in mijn keuken schijnt de voorjaarszon.
straks eet ik nieuwe aardappels, die dure
toch wou ik dat ik ook een keer naar Malta kon.